Zapomniane zwyczaje, czyli co było wolno robić, a czego nie w wigilię

POLITYKA SENIORALNA

Autor: PAP/Rynek Seniora   22 grudnia 2016 10:10


Zapomniane zwyczaje, czyli co było wolno robić, a czego nie w wigilię W niektórych rejonach wizyta chłopców czy mężczyzn miała zapewnić spokój i dobrobyt w gospodarstwie, w przeciwieństwie do odwiedzin kobiety, której wizytę odczytywano jako złą wróżbę. Fot. Kris Duda/Flickr.com (CC BY 2.0)

Zakaz niektórych czynności, np. siadania, picia wody, odwiedzania domów przez kobiety, a także nakazy mielenia w żarnach, czy zjadanie w wigilię czosnku to zapomniane już, a dawniej powszechnie praktykowane zwyczaje wigilijne w tradycji ludowej Podkarpacia.

Boże Narodzenie, nazywane do XV stulecia Godami, było bowiem nie tylko świętem kościelnym, ale w tradycji ludowej rozpoczynało nowy rok. Stąd też wiara ówczesnych ludzi w to, że od wszystkich zdarzeń w dzień wigilii świąt, zależy przyszłość.

Dlatego dzień ten wypełniony był nie tylko krzątaniną, przygotowaniami do uroczystej wieczerzy, ale również odczytywaniem przyszłości i prowokowaniem losu - respektowanie zwyczajowych zakazów i nakazów miało przynieść w nadchodzącym roku pomyślność, urodzaj, zdrowie.

Nie wypatrywano gwiazdki, a opłatek jedzono z czosnkiem
Etnograf Damian Drąg powiedział PAP, że przed wieczerzą nie wypatrywano wówczas - jak dziś - pierwszej gwiazdki. Wigilia zaczynała się od wejścia gospodarza, który wnosił jeden lub cztery snopy zboża różnych gatunków i ustawiał je w kątach izby. Dopiero gdy gospodarz zaprosił na wieczerzę, dzielono się opłatkiem maczanym w miodzie i jedzono równocześnie czosnek, często nawet w koszulce, czyli nieobrany. Według Drąga, tradycja ta żyje nadal w niektórych okolicach.

Dodał, że zgodnie z najstarszą tradycją, sięgającą jeszcze średniowiecza, kolacja wigilijna nie była podawana na stole, ale jedzono ją na stojąco, nabierając jedną łyżką ze wspólnej misy, ustawionej na środku izby. Gdy w XIX stuleciu upowszechniły się wieczerze przy stole, zasiadano do nich boso. Uważano bowiem, że jest to tak ważna uroczystość, że buty mogłyby zszargać jej świętość.

Jednym ze zwyczajów wigilijnych było odwiedzanie domów krewnych i przyjaciół przez młodych mężczyzn lub chłopców o świcie, lub nawet jeszcze w nocy. Etnograf Andrzej Karczmarzewski opowiadał PAP, że w zamian za życzenia odwiedzający otrzymywali bułeczki, tzw. "szczodraki". Tradycja ta, pochodząca z kresów wschodnich, zachowała się w nielicznych rodzinach na Podkarpaciu do dziś.

Wizyta kobiety była złą wróżbą, ale nie wszędzie
W niektórych rejonach wizyta chłopców czy mężczyzn miała zapewnić spokój i dobrobyt w gospodarstwie, w przeciwieństwie do odwiedzin kobiety, której wizytę odczytywano jako złą wróżbę. Kobieta wchodząc w obręb zagrody miała czarować, przynosić zarazę, choroby, śmierć i niepowodzenia w gospodarstwie.

Tymczasem w innych rejonach, np. wśród Lasowiaków (okolice Leżajska, Kolbuszowej) - jak przypomina szefowa Muzeum Etnograficznego w Rzeszowie Elżbieta Dudek-Młynarska - właśnie pojawienie się w drzwiach kobiety odczytywano pomyślnie. Wierzono bowiem, że jej wizyta spowoduje, że w gospodarstwie rodzić się będą cieliczki i kokoszki.

Wśród zwyczajów, które mogą dziś zdumiewać, był zakaz wynoszenia odzieży czy ziarna z komory, czy nawet wypożyczania komuś swoich przedmiotów. Etnografka wyjaśniła, że było to dbanie o to, aby w przyszłym roku w gospodarstwie niczego nie ubywało. Z kolei pożyczenie jakiegoś przedmiotu od Żyda miało zapewnić pomyślność.

Innym zapomnianym zwyczajem wigilijnym był, obowiązujący tylko gospodynie, zakaz siadania, aby odpocząć. Kobiety musiały cały czas pracować, aby zapewnić urodzaj i związaną z tym pracę w gospodarstwie. Natomiast mężczyźni, szczególnie w tradycji Lasowiaków, przynosili z lasu kilka drewienek, a w późniejszych wiekach choinkę, aby zapewnić "przybywanie", "darzenie" w gospodarstwie.

BĄDŹ NA BIEŻĄCO!

Newsletter

Najważniejsze informacje portalu rynekseniora.pl prosto na Twój e-mail

Rynek Seniora: polub nas na Facebooku

Rynek Seniora: dołącz do nas na Google+

Obserwuj Rynek Seniora na Twitterze

RSS - wiadomości na czytnikach i w aplikacjach mobilnych


Dyskusje


POLECAMY W PORTALACH

  • Specjalizujemy się w tworzeniu zintegrowanych rozwiązań w obszarze komunikacji biznesowej.
  • Wirtualny Nowy Przemysł Rynek Zdrowia Farmer Nowy Przemysł Dla handlu Promocjada
    Property News Portal Samorządowy Giełda rolna Infodent24 Rynek aptek House Market
    Portal Spożywczy Puls HR Koszyk cenowy Property Design Sady Ogrody Centrum Kreowania Liderów
  • Serwisy i wydawnictwa o budowie i urządzaniu domu.