Nielegalne domy opieki - jak można je kontrolować?



Jacek Wykowski/Rynek Seniora - 23 grudnia 2016 12:00


W jednym z pism do Rzecznika Praw Obywatelskich Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej przedstawiło przepisy, w oparciu o które można nadzorować te prywatne domy opieki, które działają "pod przykrywką" innej działalności, bez zezwolenia wojewody.

Po tym jak w roku 2016 media ujawniły kilka przypadków łamania praw człowieka w komercyjnych domach opieki nad osobami starszymi, RPO wystąpił do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej o wspólne rozwiązanie problemu i poprawę kontroli w takich placówkach - w szczególności wówczas, gdy działają nielegalnie. 

Jedno z pism ministra w tej sprawie (z grudnia br.) zawiera szczegółowy opis mechanizmów kontrolnych i regulacji, które obecnie są dostępne.

Co wolno wojewodzie
Przepisy ustawy o pomocy społecznej (Dz. U. z 2016 r., poz. 930 i poz. 1583) regulują zarówno standardy działalności placówek zapewniających całodobową opiekę osobom niepełnosprawnym, przewlekle chorym lub osobom w podeszłym wieku (art. 67 - 69 ustawy), jak i procedury nadzoru i kontroli oraz postępowania w przypadku stwierdzenia prowadzenia działalności bez zezwolenia.

W postępowaniach dotyczących ustalenia prowadzenia działalności bez zezwolenia bada się rodzaj faktycznie prowadzonej działalności i jej zakres (całodobowa opieka nad osobami niepełnosprawnymi, przewlekle chorymi lub osobami w podeszłym wieku). To, jak nazywa się dana placówka (dom opieki, dom spokojnej starości, pensjonat, schronisko, noclegownia itp.), nie ma decydującego znaczenia dla ustalenia obowiązku uzyskania zezwolenia, gdyż konstrukcja art. 67 wskazuje na działalność rzeczywiście prowadzoną, a nie na deklarację podmiotu prowadzącego. Przepis ten pozwala więc na karanie podmiotów, które chciałyby ominąć wymogi ustawy.

Czytaj też: Od 2017 r. Krajowy Mechanizm Prewencji będzie wizytował prywatne domy opieki

Art. 126 - 127a ustawy o pomocy społecznej wskazują uprawnienia wojewody w związku z przeprowadzanym postępowaniem kontrolnym. Wojewoda ma prawo do:

- żądania informacji, dokumentów i danych, niezbędnych do sprawowania kontroli;
- swobodnego wstępu w ciągu doby do obiektów i pomieszczeń jednostki kontrolowanej;
- przeprowadzania oględzin obiektów, składników majątku kontrolowanej jednostki oraz przebiegu określonych czynności objętych obowiązującym standardem;
- żądania od pracowników kontrolowanej jednostki udzielenia informacji w formie ustnej i pisemnej w zakresie przeprowadzanej kontroli;
- wzywania i przesłuchiwania świadków;
- zwrócenia się o wydanie opinii biegłych i specjalistów z zakresu pomocy społecznej.

Wsparcie policji i inspektorów
W celu wyeliminowania przypadków utrudniania czy udaremniania kontroli wprowadzono do ustawy o pomocy społecznej przepisy stanowiące o obowiązku zapewnienia wsparcia przez policję (art. 127a ustawy o pomocy społecznej).

Art. 127b ustanawia obowiązek zatrudniania w wydziale właściwym do spraw pomocy społecznej urzędu wojewódzkiego w komórce organizacyjnej do spraw nadzoru i kontroli w pomocy społecznej nie mniej niż jednego inspektora do spraw nadzoru i kontroli w pomocy społecznej na 25 jednostek organizacyjnych pomocy społecznej oraz placówek zapewniających całodobową opiekę osobom niepełnosprawnym, przewlekle chorym lub osobom w podeszłym wieku, działających w danym województwie.

Jednak nie wszystkie urzędy wojewódzkie wypełniają wskazany limit, co istotnie wpływa na efektywność prowadzonych postępowań kontrolnych i nadzorczych.

Wojewoda może ukarać lub zamknąć placówkę
Kolejne przepisy ustawy o pomocy społecznej opisują narzędzia nadzorcze wojewody, dzięki którym ma on możliwość odpowiedniego reagowania na stwierdzone w toku czynności kontrolnych nieprawidłowości. Wojewoda, w wyniku przeprowadzonych przez zespół inspektorów czynności, może więc m.in.:

- nałożyć karę pieniężną na podmiot prowadzący bez zezwolenia placówkę zapewniającą całodobową opiekę osobom niepełnosprawnym, przewlekle chorym lub osobom w podeszłym wieku;

- nałożyć ponowną karę pieniężną na podmiot, który nie zaprzestał prowadzenia działalności po nałożeniu kary za prowadzenie placówki bez zezwolenia (art. 130 ust. 4);

- wydać decyzję nakazującą wstrzymanie prowadzenia tej placówki, z nadaniem rygoru natychmiastowej wykonalności, w przypadku stwierdzenia zagrożenia życia lub zdrowia osób przebywających w placówce zapewniającej całodobową opiekę osobom niepełnosprawnym, przewlekle chorym lub osobom w podeszłym wieku prowadzonej bez zezwolenia (art. 130 ust. 5).

Zobacz: CAŁE PISMO MRPiPS o uregulowaniach prawnych dot. kontroli domów opieki

Jak poinformowało MRPiPS, ze względu na fakt, że problem nieprawidłowości świadczenia usług i naruszania praw osób przebywających w niektórych placówkach opieki całodobowej jest poważny, ministerstwo podjęło prace w celu zidentyfikowania najczęstszych uchybień w tym obszarze i potrzeby zmiany czy doprecyzowania obecnych przepisów.

- W chwili obecnej odbywają się konsultacje z urzędami wojewódzkimi i analiza zaproponowanych przez te urzędy rozwiązań. W razie stwierdzenia takiej potrzeby, Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej poprosi o włączenie się w prace również inne resorty - napisał resort rodziny.